ناسازگاری Rh در بارداری چیست؟ | متخصص زنان بجنورد
Rh منفی در بارداری | ناسازگاری Rh زمانی رخ میدهد که مادر دارای Rh منفی و جنین Rh مثبت باشد . در چنین حالتی ممکن است سیستم ایمنی مادر، گلبولهای قرمز Rh مثبت جنین را به چشم عامل بیگانه ببیند و بر ضد آنها پادتن (آنتیبادی) تولید کند . به این فرآیند حساسشدن مادر Rh منفی یا ایزوامونیزاسیون Rh گفته میشود.
خوشبختانه در بارداری اول معمولاً مشکلی برای جنین پیش نمیآید . زیرا معمولاً اختلاط خون مادر و جنین تا زمان زایمان چندان رخ نمیدهد . اما همین که در طی زایمان (یا برخی اتفاقات دیگر) خون جنین وارد بدن مادر شد، بدن مادر شروع به ساختن آنتیبادی ضد Rh میکند .
این آنتیبادیها معمولاً در بارداری اول تاثیر مخربی بر جنین همان بارداری ندارند . اما در بارداریهای بعدی اگر جنین دیگری Rh مثبت باشد، این بار سیستم ایمنی مادر از قبل آماده حمله به گلبولهای قرمز جنین خواهد بود . نتیجه میتواند یک وضعیت خطرناک به نام بیماری همولیتیک جنین و نوزاد باشد . که در بخشهای بعدی توضیح داده خواهد شد.
تماس با متخصص زنان بجنورد – دکتر آرزو سعیدی
چه زمانی احتمال بروز حساسیت Rh وجود دارد؟
برای ایجاد حساسیت Rh باید مقداری از خون جنین Rh مثبت وارد جریان خون مادر Rh منفی شود تا سیستم ایمنی مادر تحریک گردد . این اتفاق معمولاً در یکی از شرایط زیر ممکن است رخ دهد:
حین زایمان (طبیعی یا سزارین) : در زمان تولد، جفت از دیواره رحم جدا میشود . و خون مادر و نوزاد ممکن است با یکدیگر تماس پیدا کنند . بیشترین موارد حساسسازی مادران Rh منفی در بارداری اول، هنگام زایمان رخ میدهد.
سقط جنین یا حاملگی خارجرحمی : در صورت سقط خودبهخودی یا عمدی جنین، بهخصوص پس از هفتههای اولیه، احتمال ورود خون جنین به خون مادر وجود دارد .
خونریزی یا لکهبینی در دوران بارداری : هرگونه خونریزی رحمی در طول بارداری (مانند جداشدگی جفت یا خونریزیهای سهماهه اول و دوم) ممکن است . با مخلوط شدن خون جنین و مادر همراه باشد .
آسیب یا ضربه به شکم مادر : وارد آمدن ضربه شدید به شکم (مثلاً در تصادف یا زمین خوردن) میتواند منجر به آسیب جفت و مخلوط شدن خونها شود .
انجام اقدامات تهاجمی تشخیصی : برخی روشهای تشخیصی پیش از زایمان مانند آمنیوسنتز (نمونهگیری از مایع آمنیوتیک) یا نمونهبرداری از پرزهای کوریونی (CVS) میتوانند باعث ورود خون جنین به گردش خون مادر شوند .
نسخه خارجی جنین (اکسترنال ورژن) : در مواردی که جنین در وضعیت بریچ قرار دارد . چرخاندن دستی جنین از روی شکم مادر (ECV) نیز ریسک تماس خونی دارد .
علاوه بر این موارد، دریافت خون Rh مثبت توسط فرد Rh منفی (مثلاً در انتقال خون اشتباه) نیز میتواند موجب تشکیل آنتیبادی ضد Rh شود ؛ هرچند این موضوع مستقیماً به بارداری مربوط نیست . ولی در صورت اتفاق، همان پیامدهای حساس شدن را خواهد داشت.
عوارض ناسازگاری Rh: بیماری همولیتیک جنین و نوزاد
اگر مادر Rh منفی نسبت به خون Rh مثبت حساس شده و آنتیبادی تولید کند، این آنتیبادیها در بارداریهای بعدی (یا گاهی در اواخر همان بارداری) میتوانند از طریق جفت وارد گردش خون جنین Rh مثبت شوند. در این صورت حمله سیستم ایمنی مادر به گلبولهای قرمز جنین آغاز میشود و منجر به تخریب گلبولهای قرمز جنین میگردد . به این وضعیت خطرناک بیماری همولیتیک جنین و نوزاد (Hemolytic Disease of the Fetus and Newborn – HDFN) یا اریتروبلاستوز جنینی گفته میشود .
عوارض بیماری همولیتیک برای جنین و نوزاد میتواند بسیار جدی باشد. طیف این عوارض از موارد خفیف تا شدید متغیر است، از جمله:
- کمخونی همولیتیک: به دلیل تخریب سلولهای خونی، جنین دچار کمخونی شدید میشود. که میتواند رشد و عملکرد اندامهای حیاتی را مختل کند .
- زردی نوزادی: تخریب گلبولهای قرمز باعث افزایش بیلیروبین و در نتیجه زردی در نوزاد میشود . زردی شدید میتواند به مغز نوزاد آسیب برساند (کرنیکتروس).
- هیدروپس جنینی (آبآوردگی جنین): در موارد شدید، کمخونی منجر به نارسایی قلب جنین و تجمع مایع در بافتهای بدن او میشود . که به آن هیدروپس گفته میشود . این وضعیت میتواند کشنده باشد.
- نارسایی کبد و قلب: کبد و قلب جنین به دلیل تلاش برای تولید سلولهای خونی بیشتر، دچار بزرگشدگی و نارسایی عملکردی میشوند .
مردهزایی (مرگ جنین): در بدترین حالت، تخریب گسترده خون جنین میتواند به مرگ داخلرحمی او منجر شود .
خوشبختانه امروزه به لطف اقدامات پیشگیرانه، بروز موارد شدید بیماری همولیتیک بسیار نادر شده است . با این حال آگاهی از این عوارض اهمیت انجام بهموقع آزمایشها و اقدامات پیشگیرانه را دوچندان میکند.